20 oktober 2012 ~ 2 Comments

Wat te doen tegen wintertenen?

Koude voeten heeft iedereen wel eens. Het voelt niet aangenaam, maar het is niets in vergelijking met mensen die een brandend of jeukend gevoel aan de tenen hebben of zelfs echte pijn vanwege de kou. Ook kunnen er wondjes op de tenen ontstaan. Deze mensen hebben last van wintertenen.

Het verschijnsel wintertenen is een abnormale ontstekingsreactie van de huid op kou en treedt vooral op bij koud (niet vriezend), nat weer. Dit fenomeen kan ook voorkomen aan de handen, neus en oren, ofwel de lichaamsuitsteeksels. Hiervoor is de naam wintertenen niet geschikt. In de medische wereld spreekt men over pernio of perniosis en in de Engelse literatuur wordt ook vaak de term 'chillblain' gebruikt. Het komt voornamelijk voor in West-Europese landen als Groot Brittanië, België, Denemarken, Frankrijk en natuurlijk Nederland. In deze landen is namelijk sprake van een vochtig en koud klimaat. Voor de tijd van de centrale verwarming kwam deze aandoening in West-Europa nog veel vaker voor. De laatste tijd wordt het voorkomen van wintertenen ook steeds meer beschreven in Noord-Amerika. Misschien is dit het gevolg van klimaatveranderingen. Het wordt vooral bij vrouwen, kinderen en ouderen gezien. Bij jonge mensen gaat de aandoening vaak spontaan over, terwijl ouderen er vaak last van blijven houden in meer of mindere mate. Wintertenen komen voornamelijk voor van november tot en met maart.

Oorzaak
Waarom en hoe wintertenen ontstaan is niet bekend. Gedacht wordt dat de oorzaak gelegen is in een verstoorde reactie van de bloedvaten in de huid op de kou, maar welk mechanisme hieraan ten grondslag ligt is onduidelijk. Gewicht speelt mogelijk een rol bij mensen die last hebben van wintertenen. Uit onderzoek is gebleken dat slanke mensen er meer last van hebben dan mensen die beter gevuld zijn. Er zijn zelfs enkele gevallen beschreven bij mensen met een eerdere Body Mass Index (BMI: een methode om het gewicht in verhouding tot uw lichaamslengte te bekijken) van 16 tot 18 die klachtenvrij werden nadat ze waren aangekomen. Een verklaring hiervoor kan zijn dat door een toename van het gewicht, er een toename is van het onderhuidse vetweefsel en dat dit een betere bescherming biedt tegen kou. Het verschil bij de tenen is vaak niet heel erg groot. Wel kan het zo zijn, dat het algemene gewicht een invloed heeft op de thermoregulatie van de tenen.

De klachten
Het verschijnsel wintertenen komt dus ook voor op andere plaatsen van het lichaam, zoals de handen (winterhanden), de neus en de oren. Het kan ook voorkomen op de dijbenen. Dit wordt wel eens gezien bij meisjes en jonge vrouwen die veel paard rijden in de herfst en in de winter. Zij hebben dan last van een rode tot blauwpaarse verdikte huid aan hun dijbenen die branderig of jeukend kan aanvoelen. Iemand kan last hebben van een enkele winteteen, maar meestal zijn er meerdere tenen aangedaan. De klachten kunnen variëren; er is altijd sprake van een rode tot blauwpaarse verkleuring van de huid, die vaak jeukend of branderig aanvoelt. De huid kan ook pijnlijk zijn. Meestal zijn er ook bultjes op de huid of verhardingen in de huid aanwezig. In ernstige gevallen kunnen er ook blaren of wondjes op de tenen ontstaan. Wintertenen komen vaak symmetrisch voor, dus aan dezelfde tenen op de rechter- en de linkervoet. De huidafwijkingen verdwijnen doorgaans binnen een tot drie weken, alleen bij oudere mensen die ook nog last hebben van chronische verminderde doorbloeding kunnen de afwijkingen ook chronisch blijven bestaan.

De diagnose
Het stellen van de diagnose wintertenen is over het algemeen niet zo moeilijk omdat het klachtenpatroon erg specifiek is. Wel is het zo dat als u bij de dokter komt er vaak geen huidafwijkingen meer te zien zijn. Dit is vaak het geval wanneer de u door de huisarts wordt doorverwezen naar de dermatoloog, waar de u over het algemeen pas na enkele weken terecht kan. In dat geval wordt u meestal geadviseerd om terug te komen als de huidafwijkingen ook daadwerkelijk aanwezig zijn. Aan de hand van de anamnese en het klinische beeld van de huidafwijkingen kan dan de diagnose gemakkelijk gesteld worden. Het nemen van een huidbiopt heeft vaak geen aanvullende waarde omdat de bevindingen aspecifiek zijn met zwelling van de lederhuid en een ontstekingsinfiltraat van lymfocyten. Wel is het voor de dermatoloog van belang dat er bepaalde andere aandoeningen die soortgelijke klachten kunnen veroorzaken worden uitgesloten. Andere aandoeningen kunnen zijn: acrocyanosis, koude panniculitis, koude urticaria, chilblain lupus, verhoogde cryoglobulines en koude agglutinines. Het is aan de dermatoloog om wintertenen van deze andere aandoeningen te onderscheiden. Dit kan op basis van de anamnese of door het verrichten van aanvullend bloedonderzoek.

Behandeling
De behandeling van wintertenen bestaat uit het goed warm en droog houden van de tenen. Het is belangrijk dat u droge katoenen sokken draagt en geen synthetische waarin u gemakkelijk gaat zweten. De sokken moet soms een paar keer per dag worden verschoond. Daarnaast is het belangrijk om goede schoenen te dragen die niet te strak zitten. De voeten moeten een beetje kunnen luchten. Ook zorgt een laagje lucht in de schoenen voor een betere isolatie en dus voor warmere voeten. Goede schoenen zorgen niet alleen voor bescherming tegen koude en vochtige omstandigheden, maar ook voor een fysieke bescherming van de voeten, zodat deze niet gemakkelijk beschadigen. Indien deze maatregelen geen effect hebben kan geprobeerd worden wintertenen met medicijnen te behandelen. Behandelingen die in de medische literatuur beschreven zijn, zijn die met nifedipine, nicotinamide, phenoxybenzamine, symptathectomie en UVB-lichttherapie. Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat alleen de behandelingen met nifedipine effectief is. Nifedipine behoort tot de groep geneesmiddelen die calciumblokkerd worden genoemd. Het verlaagt de bloeddruk en vermindert de zuurstofbehoefte van het hart. Meer dan 70 procent van de patiënten is daarna klachtenvrij.

Kortom
Wintertenen worden gekarakteriseerd door het symmetrisch voorkomen van pijnlijke rood- tot blauwpaarse huidafwijkingen op de tenen en wordt veroorzaakt door koude (geen vrieskou), natte weersomstandigheden aan het einde van de herfst en in de winter. Het is een aandoening die vooral voorkomt in Nederland en de rest van West-Europa. Ook kunnen de handen, dijen, neus en oren zijn aangedaan, aangeduid met de term perniosis. Hoewel de onderliggende oorzaak en het werkingsmechanisme onbekend is, lijkt het erop dat factoren als geslacht en lichaamsgewicht een rol spelen. Het is een klinische diagnose, met een goede prognose die goed behandeld kan worden met beschermende maatregelen. Indien dit geen effect heeft, reageren de meeste patiënten goed op behandeling met nifedipine.

Heb je iets gehad aan mijn blog? Wil je deze hieronder dan delen via facebook, hyves of twitter. Dank je wel.

2 Responses to “Wat te doen tegen wintertenen?”